Niemand wordt geboren met de overtuiging dat een onvoldoende betekent dat je tekortschiet. Een kind denkt niet vanzelf dat een succesvolle carrière, een perfect lichaam of een indrukwekkend cv bepalen of je ertoe doet. Zulke ideeën leren we. Ze worden gevormd door de verhalen die we overal om ons heen horen: op school, via sociale media, in reclames, in gesprekken en in de manier waarop succes in onze samenleving wordt gevierd.
We erven niet alleen onze taal van de samenleving, maar ook haar ideeën over wat een geslaagd leven is.
Wanneer het verhaal van de samenleving jouw eigen stem wordt
Onderzoek laat zien dat steeds meer jongeren worstelen met prestatiedruk. Volgens een onderzoek van het RIVM uit 2025 ervaart 56 procent van de hbo- en wo-studenten emotionele uitputtingsklachten. Uit onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut blijkt dat 61 procent van de jongeren regelmatig of vaak prestatiedruk ervaart. Opvallend is dat bijna 74 procent aangeeft dat die druk vooral vanuit henzelf komt.
Maar hoe ‘eigen’ is die innerlijke stem eigenlijk?
We groeien op in een cultuur waarin prestaties voortdurend zichtbaar zijn. Op sociale media zien we de ondernemer van twintig, de student met perfecte cijfers, de wereldreiziger, de fitte influencer en de jonge professional die alles lijkt te combineren. Ondertussen worden op school cijfers gemeten, prestaties vergeleken en resultaten beloond. Langzaam worden deze beelden onderdeel van onszelf. Zonder dat we het merken gaan we onszelf beoordelen met een meetlat die we niet zelf hebben gemaakt.
De stem die zegt: je bent nog niet goed genoeg, klinkt uiteindelijk alsof het je eigen stem is.
De prestatieval
Daar ontstaat de prestatieval.
Zelfvertrouwen wordt vaak gekoppeld aan succes. Wie goede cijfers haalt, complimenten krijgt of doelen bereikt, voelt zich zekerder. Daar is niets mis mee. Het probleem ontstaat wanneer prestaties de belangrijkste bron van eigenwaarde worden.
Dan moet succes steeds opnieuw bewijzen dat je goed genoeg bent. Een fout wordt geen leermoment meer, maar voelt als bewijs dat je tekortschiet.
Een andere vraag
Misschien hebben jongeren daarom niet in de eerste plaats meer zelfvertrouwen nodig.
Misschien hebben zij iets anders nodig: het vermogen om de verhalen die zij over zichzelf zijn gaan geloven, te onderzoeken. Het vermogen om op zichzelf te vertrouwen.
Welke verwachtingen zijn werkelijk van mij? Welke heb ik overgenomen van mijn omgeving? En welke maatstaf gebruik ik eigenlijk om mezelf te beoordelen?
Dat zijn geen gemakkelijke vragen. Maar ze maken wel ruimte voor een fundament dat minder afhankelijk is van cijfers, prestaties of de goedkeuring van anderen.
Op jezelf vertrouwen
Op jezelf vertrouwen is wezenlijk anders dan het hebben van zelfvertrouwen. Op jezelf vertrouwen betekent niet dat je ervan overtuigd bent dat alles lukt. Het betekent dat je erop vertrouwt dat je met moeilijke situaties kunt omgaan wanneer ze zich voordoen.
Een student die zakt voor een belangrijk tentamen laat dat verschil goed zien. Wanneer eigenwaarde afhankelijk is van prestaties, voelt een onvoldoende als persoonlijk falen. Wie op zichzelf vertrouwt, weet dat een tegenvaller pijn doet, zonder dat die bepaalt wie je bent.
Tijdens onze workshop Op jezelf vertrouwen, die we onlangs verzorgden bij Windesheim, onderzoeken studenten precies deze vragen. Niet hoe zij nóg succesvoller kunnen worden, maar hoe zij onderscheid leren maken tussen maatschappelijke verwachtingen en hun eigen waarden. Door stil te staan bij hun talenten, persoonlijkheid, kwetsbaarheden en wat zij werkelijk belangrijk vinden, is er ruimte voor het ontstaan van een fundament dat minder afhankelijk is van wat de buitenwereld beloont. Want uiteindelijk is de vraag niet hoeveel je presteert.
De vraag is of je jezelf nog kunt herkennen wanneer alle prestaties even wegvallen. Wie daarop een antwoord vindt, ontdekt dat vertrouwen niet begint bij wat je bereikt, maar bij wie je bent.
Benieuwd naar onze eerdere ervaring met de workshop ‘Op jezelf vertrouwen’? Lees hier over de eerdere editie.
Bent u benieuwd naar deze of een van onze andere workshops? Neem gerust contact met ons op.
Bronnen